Śrīmad Devī Bhāgavatam - SRIMAD DEVI BHAGAVATAM

Ch 2 Verse 1-4 Verse

Sanskrit Text

१२.२ द्वितीयोऽध्यायः । गायत्रिशक्त्यादिप्रतिपादनम् । श्रीनारायण उवाच । वर्णानां शक्तयः काश्च ताः शृणुष्व महामुने । वामदेवी प्रिया सत्या विश्वा भद्रविलासिनी ॥ १ ॥ प्रभावती जया शान्ता कान्ता दुर्गा सरस्वती । विद्रुमा च विशालेशा व्यापिनी विमला तथा ॥ २ ॥ तमोऽपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जया वशा । पद्मालया परा शोभा भद्रा च त्रिपदा स्मृता ॥ ३ ॥ चतुर्विंशतिवर्णानां शक्तयः समुदाहृताः । अतः परं वर्णवर्णान्व्याहरामि यथातथम् ॥ ४ ॥

English Translation

Nārāyaṇa said :-- O Nārada! O Great Muni! Now hear which are the Śaktis in due order of the twenty four syllables of the Gāyatrī Devī:-- (1) Vāma Devī, (2) Priyā, (3) Satyā, (4) Viśvā, (5) Bhadravilāsinī, (6) Prabhā Vatī, (7) Jayā, (8) Śāntā, (9) Kāntā, (10) Durgā, (11) Sarasvatī, (12) Vidrumā, (13) Viśāle’sā, (14) Vyāpinī, (15) Vimalā, (16) Tamopahāriṇī, (17) Sūkṣmā, (18) Viśvayoni, (19) Jayā, (20) Vaśā, (21) Padmālayā, (22) Parāśobhā, (23) Bhadrā, and (24) Tripadā.

Ch 2 Verse 5-9 Verse

Sanskrit Text

चम्पका अतसीपुष्पसन्निभं विद्रुमं तथा । स्फटिकाकारकं चैव पद्मपुष्पसमप्रभम् ॥ ५ ॥ तरुणादित्यसङ्काशं शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् । प्रवालपद्यपत्राभं पद्मरागसमप्रभम् ॥ ६ ॥ इन्द्रनीलमणिप्रख्यं मौक्तिकं कुङ्कुमप्रभम् । अञ्जनाभं च रक्तं च वैदूर्यं क्षौद्रसन्निभम् ॥ ७ ॥ हारिद्रं कुन्ददुग्धाभं रविकान्तिसमप्रभम् । शुकपुच्छनिभं तद्वच्छतपत्रनिभं तथा ॥ ८ ॥ केतकीपुष्पसङ्काशं मल्लिकाकुसुमप्रभम् । करवीरश्च इत्येते क्रमेण परिकीर्तिताः ॥ ९ ॥

English Translation

Now hear the respective colours of the several syllables of the Gāyatrī Devī :-- (1) like Champaka and Atasī flowers, (2) like Vidruma, (3) like crystal, (4) like lotus; (5) like the Rising Sun; (6) white like conchshell; (7) white like Kuṇḍa flower; (8) like Prabāla and lotus leaves; (9) like Padmarāga, (10) like Indranīlamaṇi; (11) like pearls; (12) like Saffron; (13) like the black collyrium of the eye; (14) red; (15) like the Vaidūrya maṇi; (16) like Ksaudra (Champaka tree, honey, water); (17) like turmeric; (18) like Kuṇḍa flower; and the milk (19) like the rays of the Sun; (20) like the tail of the bird Śuka; (21) like Śatapatra; (22) like Ketakī flower; (23) like Mallikā flower; (24) like Karavīra flower.

Ch 2 Verse 10-12 Verse

Sanskrit Text

वर्णाः प्रोक्ताश्च वर्णानां महापापविशोधनाः । पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाश एव च ॥ १० ॥ गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शस्तथैव च । उपस्थं पायुपादं च पाणी वागपि च क्रमात् ॥ ११ ॥ प्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्श्रोत्रं च ततः परम् । प्राणोऽपानस्तथा व्यानः समानश्च ततः परम् ॥ १२ ॥

English Translation

Now about their Tattvas :-- (1) earth; (2) water; (3) fire; (4) air; (5) Ākāśa (ether); (6) smell; (7) taste; (8) form; (9) sound; (10) touch; (11) male generative organ; (12) anus; (13) legs, (14) hands; (15) speech; (16) Prāṇa (vital breath); (17) tongue; (18) eyes; (19) skin; (20) ears; (21) Prāṇa (up going breath); (22) Apāna; (23) Vyāna, (24) Sāmāna.

Ch 2 Verse 13-16 Verse

Sanskrit Text

तत्त्वान्येतानि वर्णानां क्रमशः कीर्तितानि तु । अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्णमुद्राः कमेण तु ॥ १३ ॥ सुमुखं सम्पुटं चैव विततं विस्मृतं तथा । द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुःपञ्चमुखं तथा ॥ १४ ॥ षण्मुखाधोमुखं चैव व्यापकाज्जलिकं तथा । शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम् ॥ १५ ॥ विलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यं कूर्मं वराहकम् । सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवं तथा ॥ १६ ॥

English Translation

Now about the Mudrās of the syllables:-- (l) Sammukha; (2) Sampuṭa; (3) Vitata; (4) Vistṛta; (5) Dvimukha, (6) Trimukha; (7) Caturmukha; (8) Pañchamukha; (9) Ṣaṇmukha; (10) Adhomukha; (11) Vyāpakāñjali (12) Śakaṭa; (13) Yamapāśa; (14) Grathita; (15) Sanmukhon mukha (16) Vilamba; (17) Muṣṭika; (18) Matsya; (19) Kūrma; (20) Varāhaka; (21) Simhākrānta, (22) Mahākrānta; (23) Mudgara, and (24) Pallava. The

Ch 2 Verse 17-19 Verse

Sanskrit Text

त्रिशूलयोनी सुरभिश्चाक्षमाला च लिङ्गकम् । अम्बुजं च महामुद्रास्तुर्यरूपाः प्रकीर्तिताः ॥ १७ ॥ इत्येताः कीर्तिता मुद्रा वर्णानां ते महामुने । महापापक्षयकराः कीर्तिदाः कान्तिदा मुने ॥ १८ ॥

Sanskrit Colophon

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां द्वादस्कन्धे गायत्रिशक्त्यादिप्रतिपादनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ १२.२॥

English Translation

The Mahāmudrās of the fourth foot of Gāyatrī are (1) Trisūlayonī (2) Surabhi; (3) Akṣa mālā; (4) Liṅga; and (5) Ambuja. O Nārada! Thus I have described to you all about the Mudras, etc., of the several syllables of the Gāyatrī. If during Japam, one thinks all these and at the same time repeats, all his sins are destroyed and his wealth gets increase and the fame attends on him. Here ends the Second Chapter of the Twelfth Book on the description of the Śaktis, etc., of the syllables of Gāyatrī in the Mahāpurāṇam Śrī Mad Devī Bhāgavatam of 18,000 Verses by Maharṣi Veda Vyāsa.